Ontwikkeling

Niet statisch

Het beheer van natuur, landschap en erfgoed is niet statisch. Soms nemen we zelf nieuwe initiatieven, we haken aan bij belangrijke samenwerkingsverbanden, zijn betrokken bij provinciaal beleid en reageren op ontwikkelingen in natuur en landschap.

Symposium Utrechtse natuurdagen

In oktober 2019 organiseerde Utrechts Landschap het symposium Biodiversiteit, Bijen en Bodems voor ecologen, beleidsmedewerkers en onderzoekers van provincie, waterschappen, gemeenten, terreineigenaren en onderzoeksbureaus. Sprekers uit de wetenschap en praktijk gaven ons de nieuwste inzichten op het gebied van insecten, natuurinclusieve landbouw en gezonde ecosystemen. Speciale aandacht kreeg het provinciale soortenbeleid.

Lobbyen voor molens

Molenonderhoud is geen sinecure. Door de draaiende en houten onderdelen (waarop veel krachten rusten) zijn molens relatief kostbare monumenten om te onderhouden. Het Platform Utrechtse Molens (PUM), een samenwerkingsverband van eigenaren, overheden en organisaties, heeft bij de provincie Utrecht voor het tweede jaar op rij aandacht gevraagd voor de financiering voor instandhouding van molens.

Die schiet, ook voor onze molens, tekort. Tevens heeft het platform gepleit voor een uniform molenbeleid voor alle eigenaren van molens in de provincie. Utrechts Landschap is lid van het PUM, evenals van het Platform Utrechtse Buitenplaatsen (PUB). Doel van de platforms is belangenbehartiging van dit erfgoed en die van de eigenaar/beheerders.

Provinciale verkiezingen

Veel belangstelling en stevige discussies: een mooi resultaat van het Groen verkiezingsdebat in Tivoli, dat de Oostbroekorganisaties (de natuur- en milieuorganisaties in de provincie Utrecht, waaronder Utrechts Landschap) organiseerden in aanloop naar de provinciale verkiezingen in maart 2019. Aansluitend leverden de organisaties na de verkiezingen input voor het coalitieakkoord. In oktober sloten we het verkiezingsjaar af met een ‘groene masterclass’ voor de (nieuwe) statenleden over biodiversiteit en stikstof.

Omgevingsvisie provincie

Heel actueel is de provinciale omgevingsvisie, een visie met alle ambities en doelen voor de fysieke leefomgeving. Vanuit de samenwerkende Oostbroekorganisaties hebben we ons actief met de ontwikkeling van de omgevingsvisie beziggehouden, door bijvoorbeeld input te leveren bij de diverse (gebieds)bijeenkomsten. De impact van onze input wordt in 2020 zichtbaar als de provinciale omgevingsvisie verschijnt.

Kansen voor stikstof

Stikstof zette het land in 2019 op zijn kop. De stikstofbelasting van (kwetsbare) natuur is veel te hoog, Nederland handelt niet volgens Europese regelgeving en de oplossingen zijn enorm complex. Stikstof is voor natuurbescherming een heel belangrijk dossier. Bovendien hebben wij goede ideeën voor herstel van de natuur met een toekomstperspectief voor boeren én kansen voor volksgezondheid. Vijf Utrechtse natuurorganisaties (Utrechts Landschap, de Natuur en Milieufederatie Utrecht, Natuurmonumenten, Landschap Erfgoed Utrecht en IVN) hebben die ideeën uiteengezet in een Actieplan Stikstof en op 20 november aangeboden aan Provinciale Staten. Onderdelen van dat plan: inzetten op natuurinclusieve landbouw, het sluiten van kringlopen en het slim koppelen van doelen en budgetten, bijvoorbeeld tussen stikstof en klimaat.

Ruimtelijke ontwikkelingen in het oog

Ruimtelijke ontwikkelingen raken natuur, landschap en erfgoed. Om daar op lokaal niveau adequaat op te kunnen reageren, werkt Utrechts Landschap samen met de Natuur en Milieufederatie Utrecht en Natuurmonumenten in de samenwerking Groene Planologie. We volgen plannen kritisch, handelen en participeren waar nodig en adviseren lokale natuur-, milieu- en bewonersgroepen. Zo dachten we mee bij de ontwikkeling van sportvelden in Zeist, bij het plan voor de herontwikkeling van Paleis Soestdijk, de ontwikkeling van provinciale snelfietspaden, de realisatie van de faunapassages Biltse Rading en Utrechtse Weg en de omgevingsvisie voor het Utrechts Science Park.

Natuur meekoppelen met dijkprojecten

Vanuit het Hoogwater-beschermingsprogramma worden twee dijken onder handen genomen: Sterke Lekdijk (Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden) en Grebbedijk (Waterschap Vallei en Veluwe). In de uiterwaarden van beide dijktrajecten heeft Utrechts Landschap natuurterreinen in bezit. We zijn intensief betrokken en zoeken naar meekoppelkansen op het gebied van natuur, landschap en cultuurhistorie.

Zonering voor Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug

Utrechts Landschap is partner van het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. In 2019 heeft de samenwerking vorm gekregen in een aangepaste structuur met deelnemers, een directeur-bestuurder met een klein bureau en een raad van toezicht.

We gingen 2019 van start met het project ‘verankeren zonering’, over het sturen van verschillende activiteiten en bezoekersgroepen. In een werksessie met deskundigen onderzochten we hoe de huidige zonering zich verhoudt tot verstoringsgevoelige natuur en het nog te realiseren wandelknooppuntennetwerk Utrecht Oost. In 2020 gaan we de zonering verder finetunen en ontwikkelen we een ‘bouwsteen zonering’ zodat die zonering ook een goede plek krijgt in de gemeentelijke omgevingsvisies en omgevingsplannen.

BLauwe agenda voor Utrechtse Heuvelrug

De Utrechtse Heuvelrug staat voor een groot aantal wateruitdagingen: door klimaatverandering dreigen watertekorten. Daarom hebben Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug, de provincie, de waterschappen (Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden en Waterschap Vallei en Veluwe), Vitens, de Utrechtse gemeenten en terreineigenaren in 2019 hun handen ineengeslagen voor een Blauwe Agenda voor de Utrechtse Heuvelrug.

Doel: het watersysteem van de Utrechtse Heuvelrug robuust en toekomstbestendig maken.

Met gezamenlijk onderzoek en de uitvoering van projecten zoeken we naar manieren om water langer vast te houden, meer water te laten infiltreren en het watersysteem schoner te maken. Utrechts Landschap trad op als kwartiermaker, ontwikkelde projectplannen en schreef de agenda met draagvlak van alle partijen. In 2020 maken we een plan voor het vasthouden van water in de Amerongse bossen en het waterrobuust inrichten van de waterlopen in de Zeister bossen.

Beeldenpark Jits Bakker krijgt een upgrade

De provincie Utrecht, gemeente De Bilt, Utrechts Landschap en Stichting Jits Bakker Collectie hebben een plan vastgesteld om het beeldenpark op landgoed Beerschoten te vernieuwen. Hiermee worden de beelden goed vindbaar en beleefbaar in de fraaie omgeving van het Paviljoen. In 2020 zullen de maatregelen worden uitgevoerd.

Op weg naar Unesco Geopark Heuvelrug

Geoparken zijn door UNESCO aangewezen geologisch waardevolle gebieden. Ook de Utrechtse Heuvelrug moet een Geopark worden, vindt een groep burgers. Utrechts Landschap steunt dit initiatief en heeft een adviserende rol over werkwijze, organisatie van activiteiten en afstemming met stakeholders. In 2019 zijn onder andere speciale ‘geo-excursies’ georganiseerd, lezingen gehouden, is een wetenschappelijke beschrijving gemaakt van de bijzondere geologische locaties en een ontdekkaart verschenen over de Kromme Rijnstreek. Per 1 januari 2020 gaat de organisatie met Geopark Gooi en Vecht samen verder in de stichting Geopark Heuvelrug – Gooi en Vecht i.o.

Parels langs de nederrijn

Na de Palmerswaard ging vorig jaar de schop in de Elster Buitenwaarden in de grond. Belangrijke werkzaamheden zijn het afgraven van de voedselrijk bovengrond en het aanleggen van geulen. Daardoor ontstaan natte schraallanden vol bloeiende orchideeën en door grondwater gevoede langgerekte geulen. De grond gebruiken we om de huidige zandwinplas kleiner te maken, met flauw aflopende oevers waarop zegge- en rietmoeras kan ontstaan. Het doel: een paradijs voor vogels, vissen én wandelaars, waar zij kunnen genieten van het unieke rivierenlandschap.

Vanwege onderzoek naar PFAS en de (toenmalige) vigerende regelgeving is de inrichting in het najaar stilgelegd. In 2020 kunnen we weer verder. Naast de Elster Buitenwaarden wordt ook nog gewerkt in de Lunenburgerwaard (planfase) en Sandenburgerwaard (afgerond in 2020). Al deze Natura 2000-gebieden zijn onderdeel van het project Uiterwaarden Nederrijn, waarin gewerkt wordt aan een lint van natuurgebieden langs de noordoever van de Nederrijn.

Lizard Lane

Een win-win-situatie dankzij de aanleg van een nieuwe heidecorridor: zonder bomen is het lokale hoogspanningstracé veiliger én via die heide kan de zandhagedis veilig tussen de heideterreinen van Park Vliegbasis Soesterberg, waterwinlocatie Soestduinen en oefenterrein De Vlasakkers op en neer.

De Lizard Lane is een gezamenlijk project van Utrechts Landschap, Vitens, TenneT, provincie Utrecht, gemeente Soest, Netjes Beheer (Hilton) en het Rijksvastgoedbedrijf. In het voorjaar is de faunatunnel onder de N413 aangelegd, sinds september zijn we aan het plaggen. In het voorjaar van 2020 wordt de corridor officieel geopend, maar daar hoeven de zandhagedissen uiteraard niet op te wachten.

TOP Zeisterbos

Het was er al goed toeven, nu is het Jagershuys aan de rand van het Zeisterbos echt een TOP-locatie (Toeristisch Overstap Punt). Naast de aanpak van parkeerproblemen en verkeersonveiligheid heeft vooral ook de natuur en cultuurhistorie een flinke impuls gekregen. Utrechts Landschap herstelde een cultuurhistorische zichtlijn, knapte de vijver en het groene bergje op en plaatste een nieuwe brug. Door de aanleg van rolstoel- en familiepaden is dit deel van het Zeisterbos nu goed toegankelijk voor bezoekers vanuit het nabijgelegen ziekenhuis en het restaurant. Alleen de manenschapen wawachten nog op een nieuw verblijf dat hopelijk in 2020 door de gemeente wordt gerealiseerd.

“Toen het te koop kwam, in 1913, werden het ‘wijd en zijd vermaarde bosschen’ genoemd. Mensen kwamen hier om zich te vermaken. Ook nu is het echt een bos voor iedereen. Wandelaars, ruiters, hardlopers, mountainbikers, honden en hun baasjes, ze genieten allemaal van het Zeisterbos.”

Boswachter Rob Veenbrink