Natuur


Onze natuur in 2019

Grotendeels open voor publiek

Utrechts Landschap is de trotse beheerder van ruim 5.759 hectare natuur in de provincie Utrecht. Daarvan hebben we 5.562 hectare in eigendom. Meer dan de helft (grofweg 3.200 hectare) bestaat uit bosgebied, 600 hectare is grasland en 2.000 hectare overige natuurgebieden en groen erfgoed. In bijna al onze gebieden ben je welkom en helpen we je op weg met bijvoorbeeld 800 kilometer aan wandelpaden. Alleen de rustgebieden voor dieren en het bosreservaat Noordhout houden we afgesloten.


Biodiversiteit staat centraal in ons natuurbeheer, waarbij we ons extra inspannen voor kwetsbare of karakteristieke soorten. Ook voor groen erfgoed en cultuurhistorie spannen we ons in. Op andere plekken laten we juist de natuur zoveel mogelijk haar gang gaan.

Verbinden door aankoop

Om de natuurlijke processen hun werk te laten doen, moet een aaneengesloten stuk natuur wel groot genoeg zijn. Daarom blijven we gebieden aankopen. Zo kunnen we ze veiligstellen voor de toekomst en met elkaar verbinden. In 2019 is het gelukt om ongeveer 12 hectare aan on gebied toe te voegen: 8 hectare van de Polder Eendracht (bij Vianen) en 4 hectare in de Lunenburgerwaard (bij Wijk bij Duurstede). Daarnaast zijn we over verschillende aankopen in gesprek.

Droogte zet stempel

Voor het tweede jaar op rij was de zomer extreem droog. De gevolgen daarvan worden ook zichtbaar in onze bossen. Niet alleen jonge aanplant heeft het moeilijk, ook volwassen bomen sterven af. Daar zit ook een positieve kant aan, want meer dan veertig procent van alle soorten bosdieren heeft dood hout nodig als voedingsbron en schuil- en nestelplek. Afbrekende takken en omvallende bomen zorgen wel voor een risico. Maatregelen zoals het afsluiten of omleggen van paden, nemen we mee in de beheerplannen. We streven naar vitale bossen, waar bomen van verschillende leeftijden elkaar afwisselen en naald- en loofbomen door elkaar heen staan.

Vanwege die droge zomers zetten we ook meer dan ooit in op een duurzaam en natuurgericht waterbeheer, in overleg met waterschappen. Er moet een betere balans komen tussen afwatering, wateronttrekking en waterberging om grote ecologische schade te beperken. Ook op lokaal niveau nemen we maatregelen. De vijvers op verschillende buitenplaatsen en landgoederen worden opgeknapt voor een betere watertoevoer en waterberging, zodat ze minder snel droogvallen.

Eikenprocessierups kwelt recreant

De eikenprocessierups zorgt met zijn brandharen al enkele jaren voor overlast. De rups gedijt goed in Nederland door ons veranderende klimaat. Door onze intensieve landbouw, met gebruik van gifstoffen en te veel mest, is het aantal insecten en vogels in Nederland fors afgenomen – en daarmee ook de soorten die graag van de eikenprocessierups eten. Het warme 2019 was wederom een goed eikenprocessierupsenjaar.

Meer dan in voorgaande jaren zijn de rupsen nu ook gaan nestelen in bosgebieden. Dat zorgde voor overlast bij recreanten. Utrechts Landschap heeft daarom in 2019 een protocol opgesteld, als vertaling van de landelijk leidraad. Het protocol zorgt ervoor dat we overal in het buitengebied op dezelfde manier omgaan met de eikenprocessierups, zowel in bestrijding als het informeren van bewoners en bezoekers.

Natuurbeheer

Bossen

We streven naar gevarieerde bossen met meer inheemse soorten en een hogere biodiversiteit.

Akkers

Door de overgang van bos naar akkers zachter te maken helpen we kwetsbare akkervogels.

Grasland

De gazons op de landgoederen beheren we minder keurig, dat is goed voor de biodiversiteit.

Boomgaarden

We planten hoogstamboomgaarden aan om het kleinschalige cultuurlandschap te herstellen.

Natuurherstel

Soms kun je biodiversiteit vergroten door bos om te vormen naar heide.

Exoten

We gaan de strijd aan met exoten als waternavel, reuzenbereklauw en Japanse duizendknoop.

Monitoring

Meten is weten. Daarom blijven we regelmatig onderzoeken, tellen en inventariseren.

Openstelling en recreatie

Toezicht en handhaving doen we samen

We schatten dat elk jaar ruim 2 miljoen mensen onze gebieden bezoeken. Dat doen zij allemaal op een andere manier, met de kinderen, als fanatieke wandelaar, op de fiets of te paard. Om te zorgen dat al die verschillende bezoekers de natuur minimaal storen, sturen we die stromen via zonering. Desalniettemin is toezicht en handhaving nodig om natuurwaarden te beschermen en conflicten op te lossen.

Samenwerking

In 2019 hebben we voor het eerst gewerkt volgens het Utrechts samenwerkingsmodel natuurtoezicht, waarin meerdere terreineigenaren en de Regionale Uitvoeringsdienst (RUD) samen optrekken. Utrechts Landschap heeft verschillende samenwerkingsinitiatieven opgezet, zoals het project ‘avonduurtjes’ en het project ‘tuinafval’. Het samenwerkingsverband richt zich niet alleen op handhavende acties, maar ook op goede samenwerking én communicatie om het bewustzijn van recreanten en bewoners over de natuurwaarden te vergroten.

Fietsen op wandelpaden blijft probleem

Fietsers en ruiters op de wandelpaden van landgoederen blijven een toenemend probleem. Ze storen de wandelaars en rijden de paden kapot. Met goede voorlichting en regelmatige prikacties proberen we deze overlast te beperken.

Toestemming

ACtiviteiten in de natuur: ja, mits

Wie een activiteit in onze natuurgebieden wil organiseren moet zich aanmelden via een toestemmingsprocedure. We geven alleen toestemming aan activiteiten die niet conflicteren met natuurdoelen of met elkaar. Net als in 2018 hebben we ongeveer 370 toestemmingsaanvragen behandeld. Ondanks de intensieve communicatie daarover, moeten we nog steeds een op de drie aanvragen afwijzen vanwege een mogelijk spanningsveld tussen natuurbeleving en -bescherming. Dat komt vooral door een toename van aanvragen voor zeer grootschalige activiteiten.

800 km wandelpad

Van de 800 kilometer aan wandelpaden beheren we er 127 kilometer intensief: we houden paden toegankelijk, voeren boomveiligheidscontroles uit en realiseren en onderhouden voorzieningen, zoals borden, parkeergelegenheden, banken en bruggen.

In 2019 hebben we de wandelpaden op onze landgoederen gecontroleerd en waar nodig hersteld. Als pilot hebben we de aluminium routemarkeringsplaatjes op enkele paden, vanwege duurzaamheid, vervangen door een markering met verf.


In de Blauwe Kamer bij Wageningen hebben we aan de rand van het rustgebied extra borden geplaatst om te voorkomen dat mensen vanaf de wandelroute het gebied inlopen.

Ook mountainbiker helpt natuur

Gebruikers van mountainbikeroutes op de Utrechtse Heuvelrug moeten een MTB-vignet kopen. Een deel van de opbrengst uit de verkoop van die vignetten kan Utrechts Landschap besteden aan natuurprojecten. Het grote project op Noordhout waarbij we op de overgang van de akker naar bos ongeveer 920 meter struweel hebben aangeplant, was daarvan in 2019 het resultaat.